Η ιστορία του πατέρα Αντωνίου αποτελεί μία από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις κοινωνικής δράσης και δικαιοσύνης στην Ελλάδα των τελευταίων ετών. Από ιερέας σε υποβαθμισμένη γειτονιά της Αθήνας και σύμβολο αλληλεγγύης για πολλούς πολίτες, βρέθηκε στο επίκεντρο σοβαρών κατηγοριών που κατέληξαν σε καταδικαστική απόφαση σε δεύτερο βαθμό. Το πρόσωπό του συνδέθηκε όσο λίγα με την έννοια της φιλανθρωπ…
Η ιστορία του πατέρα Αντωνίου αποτελεί μία από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις κοινωνικής δράσης και δικαιοσύνης στην Ελλάδα των τελευταίων ετών. Από ιερέας σε υποβαθμισμένη γειτονιά της Αθήνας και σύμβολο αλληλεγγύης για πολλούς πολίτες, βρέθηκε στο επίκεντρο σοβαρών κατηγοριών που κατέληξαν σε καταδικαστική απόφαση σε δεύτερο βαθμό. Το πρόσωπό του συνδέθηκε όσο λίγα με την έννοια της φιλανθρωπίας τη δεκαετία του 2000, αλλά και με μία από τις πιο ηχηρές δικαστικές υποθέσεις κακοποίησης ανηλίκων τη δεκαετία του 2020.
Τα πρώτα χρόνια και η διαδρομή προς την ιεροσύνη
Ο Αντώνιος Παπανικολάου γεννήθηκε το 1971 στη Χίο και μεγάλωσε στον Πειραιά, σε μια εργατική περιοχή με έντονες κοινωνικές αντιθέσεις. Από νωρίς έδειξε ενδιαφέρον για την Εκκλησία αλλά και για τη νεολαία των γειτονιών. Σπούδασε θεολογία και παιδαγωγικά και αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας. Τοποθετήθηκε εφημέριος σε ενορία της Ακαδημίας Πλάτωνος, μια περιοχή που εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού, φτώχειας και παραβατικότητας. Εκεί, όπως έχει περιγράψει σε παλαιότερες δημόσιες τοποθετήσεις του, ήρθε σε επαφή με παιδιά που ζούσαν στο περιθώριο.
Η δικαιοσύνη έκλεισε τον κύκλο των καταγγελιών
Δεν προσέγγισε αρχικά τα παιδιά μέσα από τη θρησκευτική διδασκαλία αλλά μέσω της καθημερινότητας: συζητήσεις, δραστηριότητες και κυρίως αθλητισμό. Ένα παιχνίδι μπάσκετ στην πλατεία αποτέλεσε την αρχή μιας σχέσης εμπιστοσύνης με εφήβους που ζούσαν εκτός σχολείου ή σε οικογένειες με σοβαρά προβλήματα.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 γεννήθηκε η ιδέα για μια οργανωμένη δομή στήριξης παιδιών. Έτσι δημιουργήθηκε η «Κιβωτός του Κόσμου», αρχικά ως μικρή εθελοντική προσπάθεια, με τη συμμετοχή της συζύγου του και κατοίκων της περιοχής. Στην αρχή παρείχαν βασικές ανάγκες: φαγητό, ρούχα και βοήθεια στα μαθήματα. Με την πάροδο των χρόνων όμως η δράση επεκτάθηκε. Δημιουργήθηκαν χώροι φιλοξενίας, εκπαιδευτικά προγράμματα και δομές υποστήριξης παιδιών που δεν μπορούσαν να μείνουν στις οικογένειές τους.
VIRAL
Κιβωτός του Κόσμου: Η υπόθεση που κατέληξε σε βαριά ετυμηγορία
Η οργάνωση σταδιακά απέκτησε πανελλαδική παρουσία. Δημιουργήθηκαν μονάδες φιλοξενίας σε διάφορες περιοχές της χώρας, ενώ κατά την περίοδο της προσφυγικής κρίσης φιλοξενήθηκαν και παιδιά προσφύγων και μεταναστών. Το έργο αναγνωρίστηκε ευρέως και τιμήθηκε ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Για αρκετά χρόνια ο πατέρας Αντώνιος παρουσιαζόταν ως πρότυπο κοινωνικής προσφοράς, ενώ πλήθος πολιτών, εθελοντών και φορέων στήριζε τη δράση. Βασική αρχή της δομής ήταν ότι κάθε παιδί μπορούσε να επανενταχθεί στην κοινωνία εφόσον λάμβανε στήριξη και εκπαίδευση. Το πρόγραμμα περιλάμβανε:
- στέγαση και σίτιση
- φοίτηση στο σχολείο
- επαγγελματική κατάρτιση
- δραστηριότητες κοινωνικοποίησης
Στόχος, σύμφωνα με τη φιλοσοφία της οργάνωσης, ήταν η αυτονομία των παιδιών όταν ενηλικιωθούν. Η «Κιβωτός» απευθυνόταν τόσο σε ελληνόπουλα όσο και σε παιδιά μεταναστών, επιλογή που είχε προκαλέσει αντιδράσεις σε ορισμένες περιόδους.
Το 2022 η εικόνα άλλαξε ριζικά. Πρώην φιλοξενούμενοι προχώρησαν σε καταγγελίες για κακοποιητικές συμπεριφορές μέσα στις δομές. Οι μαρτυρίες μιλούσαν για σωματική βία, αυστηρές τιμωρίες και εξαντλητικές πρακτικές πειθαρχίας. Οι καταγγελίες προκάλεσαν εισαγγελική έρευνα και άμεσα μέτρα από την πολιτεία. Η διοίκηση της οργάνωσης αντικαταστάθηκε και ο ιδρυτής απομακρύνθηκε από την ενεργή λειτουργία της. Παράλληλα ξεκίνησε ποινική διαδικασία για σειρά αδικημάτων που αφορούσαν την περίοδο λειτουργίας των δομών.
Καταδίκη σε δεύτερο βαθμό για τον πατέρα Αντώνιο
«Αυτό που βιώσαμε εκεί πέρα ήταν σαν φυλακή» ισχυρίζεται κοπέλα. «Κάναμε πράγματα που δεν θέλαμε και όταν τους λέγαμε όχι μας έβαζαν τιμωρία. Στην τιμωρία αυτή μας έλεγαν ότι ”μια μέρα δεν θα φας”» αναφέρει η νεαρή κοπέλα. «Μερικά παιδιά που ήταν πιο άτακτα τα χτυπούσαν, τα έπιαναν από το αφτί και τα πετούσαν από τις σκάλες» λέει και τα λόγια της προκαλούν ανατριχίλα.
Το χρονικό μιας πολύκροτης δίκης
«Εάν ένα παιδάκι δεν ήθελε να κάνει μια δραστηριότητα, την οποία ήθελε η Κιβωτός, το απειλούσαν ότι θα διώξουν τους γονείς του από τη δομή. Αυτά τα έλεγαν κάποιοι παιδαγωγοί» ισχυρίζεται. «Εγώ από την Κιβωτό έφυγα γιατί δεν μπορούσα να βιώνω άλλο αυτό το πράγμα. Εβλεπα κάποια παιδιά να βασανίζονται και πονούσε και η δική μου η καρδιά που τα έβλεπα έτσι. Εγώ με το που έφυγα από εκεί άνοιξε η καρδιά μου. Έλεγα ότι έφυγα από μια φυλακή, γιατί για εμένα ήταν σαν φυλακή εκεί μέσα». Η Κιβωτός του Κόσμου «…δεν είναι μέρος για να βρει κάποιος ηρεμία» καταλήγει η νεαρή κοπέλα.
Σύμφωνα με τον κατηγορούμενο, η δημιουργία της Κιβωτού ήταν μία απόφαση αγάπης που πήρε με σκοπό να «θεραπεύσει το τραύμα» που κουβαλούσαν παιδιά που έβλεπε να είναι παραμελημένα. «Πιστεύω ότι τα παιδιά καθοδηγήθηκαν από κάποιους για να κάνουν αυτές τις καταγγελίες. Εγώ τους συγχωρώ γιατί τα έχω μεγαλώσει, έχω κουραστεί, έχω κοπιάσει, έχω δώσει το είναι μου κι εγώ και η πρεσβυτέρα και οι άλλοι άνθρωποι της Κιβωτού. Σώσαμε επανειλημμένως τα παιδιά από φυλακές, βοηθήσαμε να σταθούν αυτά τα παιδιά και χρησιμοποιήθηκαν εναντίον μας για να μας καταστρέψουν, ενώ εμείς λειτουργούσαμε ως κυματοθραύστης […]. Οι καταγγελίες για εξαντλητικές εργασίες είναι στη σφαίρα της φαντασίας. Το ίδιο και οι καταγγελίες για τους ξυλοδαρμούς. Εγώ θα μπορούσα να δώσω τέτοιες εντολές; Είχα εγώ πειθήνια όργανα; Όλα αυτά έρχονται κόντρα στις αξίες μου και ως ιερέα και ως άνθρωπο, έρχονται κόντρα και στις αξίες της Κιβωτού» είπε ο ιερωμένος.
Η υπόθεση που συγκλόνισε την κοινή γνώμη
Η υπόθεση έφτασε στο δικαστήριο το 2024. Κατατέθηκαν μαρτυρίες πρώην τροφίμων και εργαζομένων, ενώ εξετάστηκαν οι πρακτικές πειθαρχίας που εφαρμόζονταν. Το δικαστήριο έκρινε ένοχο τον πατέρα Αντώνιο για συγκεκριμένες πράξεις σωματικής βλάβης. Η ποινή ήταν φυλάκιση με δυνατότητα εξαγοράς και αναστολή μέχρι την εκδίκαση της έφεσης. Παρά την απόφαση, η υπόθεση δεν έκλεισε. Οι δικαστικές αρχές συνέχισαν να εξετάζουν τα δεδομένα και σε δεύτερο βαθμό.
Διαβάστε επίσης
Το 2026 το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων εξέδωσε αυστηρότερη απόφαση. Ο κατηγορούμενος κρίθηκε ένοχος για περισσότερες πράξεις από όσες είχαν αναγνωριστεί πρωτοδίκως. Οι δικαστές έκριναν ότι υπήρχε γνώση και ευθύνη για πρακτικές τιμωρίας και βίας εις βάρος ανηλίκων. Η καταδικαστική κρίση βασίστηκε σε καταθέσεις, έγγραφα και μαρτυρικό υλικό που θεωρήθηκε αξιόπιστο. Η απόφαση αυτή αποτέλεσε καθοριστική εξέλιξη, καθώς διαφοροποιήθηκε σε βαρύτητα από την αρχική.
Δείτε και αυτά